Soru tipleri neyi ölçer? Doğru soruyu seçmek
Çoktan seçmeli kolaydır, yazılı zordur, eşleştirme bir yerde ikisinin arasındadır. Peki hangi soru tipi neyi ölçüyor ve ne zaman tercih edilmeli?
Online Sınav
Bloom taksonomisiyle soru yazmak: Hatırlamanın ötesine geçmek
Çoğu sınav ezber ölçer çünkü ezber sorusu yazmak kolaydır. Bloom'un altı basamağı, aynı konudan daha derin sorular çıkarmanın pratik bir yolunu sunuyor.
Bir sınavı hazırlayıp sonuçlara baktığınızda herkesin yüksek puan aldığını görürsünüz ve sevinirsiniz. Sonra sahada aynı insanların bilgiyi kullanamadığını fark edersiniz. Sınav çalışmış mıydı, yoksa sadece ezberi mi ölçmüştü?
Çoğu zaman ikincisi. Çünkü ezber sorusu yazmak kolaydır: "X nedir?", "Y'nin tanımı hangisidir?" Daha derin düşünmeyi yoklayan sorular ise biraz çaba istiyor. Bloom taksonomisi bu çabaya bir yol haritası veriyor.
Altı basamaklı bir merdiven
Benjamin Bloom'un 1950'lerdeki çalışmasına dayanan ve 2001'de Anderson ile Krathwohl tarafından güncellenen sınıflandırma, düşünme becerilerini basitten karmaşığa altı düzeyde sıralar:
- Hatırlama
- Anlama
- Uygulama
- Çözümleme (analiz)
- Değerlendirme
- Yaratma
Her basamak, bir öncekinin üstüne kurulur. Hatırlamadan yaratmaya doğru gittikçe, soru daha karmaşık düşünmeyi gerektirir.
Aynı konu, altı farklı soru
Somut bir örnek verelim. Konu: müşteri şikâyeti yönetimi.
| Düzey | Örnek soru |
|---|---|
| Hatırlama | Şirketimizin şikâyet yönetimi prosedüründe ilk adım nedir? |
| Anlama | Prosedürdeki "ilk yanıt süresi" kuralının neden bulunduğunu kendi cümlelerinizle açıklayın. |
| Uygulama | Aşağıdaki şikâyet e-postasına prosedüre uygun ilk yanıtı seçin. |
| Çözümleme | Üç şikâyet kaydı arasında ortak nedeni belirleyin. Hangi süreç adımı tekrar hata üretiyor? |
| Değerlendirme | İki farklı çözüm önerisinden hangisi, müşteri memnuniyeti ve maliyet açısından daha uygundur? Gerekçelendirin. |
| Yaratma | Tekrar eden bu şikâyet türünü azaltacak yeni bir süreç adımı tasarlayın. |
Bakın, konu aynı ama sorular çok farklı şeyi ölçüyor. İlki biliyor mu diye sorarken, sonuncusu yapabiliyor mu diye soruyor.
Soru köküne dikkat
Sorunun hangi düzeyde olduğunu çoğu zaman soru kökündeki fiil belirler:
- Hatırlama: tanımla, listele, adlandır, hatırla
- Anlama: açıkla, özetle, yorumla, örnek ver
- Uygulama: uygula, hesapla, çöz, kullan, seç
- Çözümleme: karşılaştır, ayır, ilişkilendir, nedenini bul
- Değerlendirme: savun, eleştir, öncelik ver, karar ver
- Yaratma: tasarla, öner, planla, geliştir
Bir soruyu yazdıktan sonra kökteki fiile bakın. Eğer çoğu soru "tanımla" ve "hangisidir" ile başlıyorsa, sınavınız ezber tarafında ağır.
Her sınav yaratma sorusu gerektirmez
Bunu da dürüstçe söylemek lazım. Her basamağın yeri var:
- Güvenlik prosedürü sınavı: Hatırlama ve uygulama ağır basmalı. Yangın çıktığında "yaratıcı çözüm" değil, doğru adımları bilmek gerekir.
- Uzman seviyesi sertifika: Çözümleme ve değerlendirme sorularının payı yüksek olmalı.
- Oryantasyon testi: Hatırlama ve anlama yeterli olabilir.
Önemli olan, sınavın amacıyla soruların düzeyinin uyumlu olması. Ölçmek istediğiniz beceri "durumu değerlendirip karar vermek" ise ve sınavınızın yüzde doksanı hatırlama ise bir uyumsuzluk var.
Çoktan seçmeli ile derin soru yazılabilir mi?
Evet, sanıldığından çok daha mümkün. Anahtar, senaryo kullanmak:
Müşteri, ürünü üç gün önce teslim aldığını ve çalışmadığını söylüyor. Kayıtlara göre garanti kapsamında. Müşteri sinirli ve değişim istiyor. Aşağıdakilerden hangisi ilk adımınız olmalıdır?
Bu soru çoktan seçmeli ama uygulama düzeyinde: katılımcı sadece bir tanım hatırlamıyor, bir durumu değerlendirip karar veriyor. Çeldiriciler de, gerçekten yapılabilecek ama yanlış sırada olan adımlar olabilir.
Yapay zekâ ile birlikte kullanmak
Yapay zekâya soru ürettirirken Bloom düzeylerini isteme dahil etmek çok işe yarıyor. "Aşağıdaki metinden altı soru üret: her Bloom düzeyinden bir tane" ya da "yalnızca uygulama ve çözümleme düzeyinde, senaryolu sorular" gibi. Aksi halde araç çoğunlukla hatırlama düzeyinde kalıyor. Bunu yapay zekâ ile soru üretimi yazısında da vurguladık. Üretilen soruları yine de bir uzmanın gözden geçirmesi şart.
Vedubox Test ve Sınav Sistemi, soru bankasını konu ve zorluk seviyesine göre düzenlemenize ve yapay zekâ ile konu ve seviyeye göre soru hazırlamanıza izin veriyor; sekiz soru tipi (senaryolu çoktan seçmeliden video tabanlı ve yazılı sorulara kadar) farklı düzeydeki soruları ifade etmeyi kolaylaştırıyor. Ayrıntılar Soru Bankası ve Soru Tipleri sayfalarında. Platformun tamamı için vedubox.com iyi bir başlangıç.
Evet, derin soru yazmak ezber sorusu yazmaktan daha uzun sürüyor. Sınav sonuçlarına bakıp "peki bunlar gerçekte ne biliyor?" diye düşünmek zorunda kalmak ise çok daha uzun sürüyor.